Dossier voedings- en gezondheidsclaims

 

EVMI schrijft in het magazine regelmatig over voedings- en gezondheidsclaims. Deze artikelen zijn niet online te raadplegen. Dat geldt wel voor alle nieuwsberichten over dit thema, in de rechterkolom.

  • Grip krijgen op zout-, vet en suikerreductie (juni 2010)
  • Efsa verwijst antioxidanten nar de prullenmand (maart 2010)
  • Gezondheidsclaims baren zorgen (februari 2010)
  • Claims voedingssupplementen vaag en op het randje (november 2009)
  • Onjuiste voedingsclaims: werk aan de winkel voor de industrie  (augustus 2009)
  • EFSA onder vuur om claims (mei 2009)
  • Claims: EFSA versus de industrie (september 2008)
  • Katan: Dunne claims voor probiotica (maart 2008) 
  • Industrie druk in de weer met verordening (september 2007)
  • Antioxidanten: 'geweldig voor ratten (juni 2007)

Volledige inhoud EVMI
Abonneren
 

Nieuwe verordening
De nieuwe verordening voor voedings- en gezondheidsclaims (2006/1924/EC) is op 1 juli 2007 van kracht geworden. De verordening moet consumenten beter beschermen tegen onjuiste claims. Dat zijn claims die niet waarmaken wat ze beloven of de consument misleiden. In de nieuwe regelgeving is speciale aandacht voor het beschermen van kinderen. Voor die claims geldt daarom een zwaardere toelatingsprocedure. Ook voor producten die claimen de kans op een ziekte te verkleinen is er een zwaardere procedure.
 
De verordening moet ook duidelijkheid scheppen, zodat de consument de juiste keuzes kan maken. Er komen namelijk steeds meer claims op de markt. Op een bijeenkomst van de Productschappencommissie Levensmiddelenwetgeving (PLW) op 20 maart 2007 – waar dit dossier voor een groot deel op is gebaseerd – bleek dat de regelgeving nog veel ruimte openlaat voor interpretatie. Er blijft kennelijk een groot grijs gebied.
 
De nieuwe regelgeving zorgt bovendien voor eerlijke concurrentie. In de hele EU gaan immers dezelfde regels gelden.
 
De verordening geldt voor producten die in de winkel liggen, maar heeft ook betrekking op levensmiddelen voor restaurants, ziekenhuizen, scholen en andere instellingen. De verordening heeft géén toepassing op niet-voorverpakte producten. De regels gelden weer wel voor voedingssupplementen.

De regels hebben betrekking op alles wat een bepaalde eigenschap van het product suggereert. Dus niet alleen voor tekst op de verpakking, maar ook voor logo's, illustraties en de merknaam.
 
Voorwaarden claims
Claims moeten wetenschappelijk bewezen worden door eigen onderzoek of research van anderen. Daarbij moeten alle beschikbare wetenschappelijke gegevens worden gewogen. De werking moet bewezen zijn bij mensen.

Levensmiddelenproducenten moeten de VWA gegevens kunnen verstrekken waaruit blijkt dat aan de verordening wordt voldaan.
 
De stof die zorgt voor het positieve nutritionele of fysiologische effect moet in voldoende mate aanwezig zijn in het product. De hoeveelheid van die stof die in het product zit, moet op de verpakking worden vermeld.
 
Voedingsprofielen
zoutreductie is noodzakelijkProducten mogen alleen vergezeld gaan van een claim als ze voldoen aan de 'voedingsprofielen' (artikel 4). Dat zijn voorwaarden voor maximale hoeveelheden vetten, verzadigde vetten, transvetzuren, zout/natrium en suikers. Hoe die profielen eruit gaan zien en welke voedingsstoffen daarbij worden betrokken, is nog niet bekend.
De voedingsprofielen zouden vóór 19 januari 2009 worden vastgesteld door de Europese Commissie na advies van het Europese voedselagentschap EFSA, maar dat is nog niet gebeurd. Het is onduidelijk hoe de nieuwe Eurocommissaris over voedingsprofielen denkt. Het Europees Parlement wil dat de voedingsprofielen er wél komen, zo bleek in juni 2010.

Op verzoek van het Europese Parlement is het toegestaan tóch een claim te zetten op een product dat een te hoog gehalte heeft van slechts één van de genoemde voedingsstoffen. Er moet dan wel aan dezelfde kant van de verpakking staan en even goed leesbaar 'Hoog gehalte aan…'
 
Voedingsclaims zijn ook toegestaan als ze niet aan de voedingsprofielen voldoen, maar juist wijzen op een verlaging van het gehalte aan vetten, verzadigde vetzuren, transvet, suiker of zout/natrium.
 
Voedingsclaim
Een voedingsclaim zegt iets over de voedingskundige samenstelling van het product. Ook een vergelijkende claim is een voedingsclaim. Daarbij gaat het om 'verhoogd gehalte aan…' of juist 'verlaagd gehalte aan…'

De claim moet op de lijst met toegestane voedingsclaims staan (bijlage van de verordening, pagina 16-18). Als het gaat om een voedingsclaim met betrekking tot suikers, verzadigde vetten, vezels of natrium, moet vermeld worden: energie, eiwitten, koolhydraten, suikers, vetten, verzadigde vetzuren, voedingsvezels, natrium. Deze voedingswaarden worden wel de 'grote 8' genoemd.

Bij andere voedingsclaims moeten de 'grote 4' worden vermeld: energie, eiwitten, koolhydraten en vetten.
 
De voedingsclaim moet bovendien voldoen aan de voedingsprofielen. Is dat niet het geval, dan mogen de claims nog 24 maanden worden gebruikt nadat de profielen zijn vastgesteld.
  
 
Gezondheidsclaim
Een gezondheidsclaim zegt iets over gezondheidsbevorderende effecten. Ook voor deze claims wordt een lijst aangelegd. Reclame met een arts (of iemand in een witte jas) is niet meer toegestaan.

Medische claims blijven verboden. Bedrijven kunnen op de indicatieve lijst gezondheidsaanprijzingen van KOAG/KAG nazoeken of een bewering een medische of een gezondheidsclaim is. De VWA hanteert vrijwel altijd deze lijst. De VWA beschouwt een medische claim als een ernstige overtreding.

Producten met een alcoholgehalte van meer dan 1,2 procent mogen geen gezondheidsclaim bevatten. Een voedingsclaim op dergelijke producten mag alleen betrekking hebben op een verlaagd alcohol- of energiegehalte.
 
Claims over de snelheid en mate van gewichtsverlies mogen niet.
 
Op het etiket moet de 'grote 8' op het etiket worden vermeld (energie, eiwitten, koolhydraten, suikers, vetten, verzadigde vetzuren, voedingsvezels en natrium) én de voedingsstof waar de claim over gaat.

Ook moet worden vermeld hoeveel van het product moet worden gegeten of gedronken om het effect te bereiken. Zonodig moet worden gewaarschuwd voor een 'overdosis'. Bovendien moet het belang van gevarieerde voeding op de verpakking komen te staan.

Informatie over de aanvraag voor goedkeuring van een gezondheidsclaims staat in een voorlopig EFSA-document van mei 2007. In  maart 2007 verscheen al een EFSA-guidance die vragen beantwoordt over aanvragen in het kader van artikel 14 en 18.
 
Er zijn 3 soorten gezondheidsclaims:
 
Generieke gezondheidsclaims
Onder de generieke gezondheidsclaims (artikel 13) vallen de claims die gebaseerd zijn op algemene aanvaardde kennis, bijvoorbeeld dat calcium goed is voor de botten.
EFSA beoordeelt de claims op de lijsten op begrijpelijkheid voor de consument en de wetenschappelijke onderbouwing en brengt advies uit aan de Europese Commissie. In totaal zijn ruim 4000 generieke gezondheidsclaims ingediend. EFSA heeft advies uitgebracht over twee batches gezondheidsclaims.
De eerste keer, op 1 oktober 2009, werd van de ruim 500 claims eenderde van de claims goedgekeurd. Onder meer een deel van de claims over meervoudig onverzadigde vetzuren en de claim over voedingsvezels en de gunstige effecten voor het bloedcholesterol haalden het niet. 
De tweede batch werd eind februari 2010 gepubliceerd. Van deze groep van ruim 400 gezondheidsclaims, kon slechts een negental de goedkeuring van EFSA dragen. Onder meer claims over antioxidanten en over de werking van probiotica werd afgewezen. Dat lot trof ook de claims over stoffen met een verzadigende werking. 
 
Iedereen kan vrij gebruik maken van de generieke claims. Wel moet een bedrijf op verzoek van de VWA kunnen aantonen dat de stof waar de claim op is gebaseerd in voldoende mate in het product aanwezig is en dat het effect in het lichaam wordt bereikt.

De lijst kan worden uitgebreid. Wie een nieuwe claim op de lijst wil hebben, moet echter wel de werking van de stof wetenschappelijk aantonen. Aanvragen lopen via de VWA. In de verordening staat dat er om innovatie te bevorderen een versnelde vergunningsprocedure komt. Het lijkt er echter op dat de procedure toch minimaal acht maanden gaat duren.
 
Een onderdeel van de generieke claims zijn beweringen over psychologische effecten en gedragsfuncties. Omdat die behalve door voeding door veel andere factoren worden beïnvloed is een wetenschappelijke onderbouwing noodzakelijk. De lidstaten moeten vergunningaanvragen voor dergelijke claims indienen vóór 19 januari 2008. 

Bij een eventuele afwijzing zijn de claims nog zes maanden toegestaan. Overigens kan het voorkomen dat een claim wordt goedgekeurd, maar later niet blijkt te voldoen aan de nog op te stellen voedingsprofielen.
 
 
Claims ziekterisicobeperking
De beweringen die claimen de kans op een ziekte verkleinen (artikel 14), zoals bijvoorbeeld levensmiddelen die de bloeddruk verlagen, vormen een aparte categorie. Dat is gedaan omdat het voedingspatroon slechts één van de factoren is die van invloed is op het ontstaan van bepaalde ziekten. Daarom zijn specifieke etiketteringsvoorschriften nodig.
 
Het kan voor bedrijven interessant zijn om hun claim erkend te krijgen als 'het risico op ziekte beperkend' omdat de wetenschappelijke onderbouwing dan 5 jaar kan worden beschermd. Daarna wordt de kennis alsnog voor iedereen beschikbaar.
 
Voor deze gezondheidsclaims moet een dossier worden aangeleverd bij de VWA. Daarin moeten afschriften van de onderzoeken en wetenschappelijke studies staan en een omschrijving van de gezondheidsclaim. Ook moet worden vermeld of de informatie door eigendomsrechten beschermd wordt. De samenvatting van de aanvraag wordt wel direct openbaar. De claim moet worden goedgekeurd door EFSA. Info over zulke aanvragen staan in een document van voedselagentschap EFSA.
 
Voor deze categorie claims geldt geen overgangstermijn, omdat deze claims nu niet zijn toegestaan. Alleen claims die op de door de Europese Commissie vastgestelde lijst staan, zijn toegestaan. Net als bij de andere claims geldt, dat de claim óók aan de voedingsprofielen moet voldoen. Is dat niet het geval dan mag de claim tot 24 maanden na het vaststellen van de profielen worden gebruikt .
 
Claims gericht op de groei en ontwikkeling van kinderen
Ook voor de 'kinderclaims' (artikel 14) geldt ook een zwaardere goedkeuringsprocedure. Het is niet duidelijk welke leeftijdsgrenzen van toepassing zijn. Voor deze categorie was een overgangstermijn tot januari 2008.
 
Voor nieuwe kinderclaims geldt dezelfde procedure als voor ziekte-risicobeperkingsclaims.


Aanvullingen en eventuele correcties kunnen worden gemaild naar: