EVMI jaaroverzicht 2009

• Product & ontwikkeling
• Voedselveiligheid & kwaliteit
• Voeding & gezondheid
• Marketing & sales
• Mensen & bedrijven

FrieslandCampina verkocht de fabrieken in Nijkerk en Bleskensgraaf en de merken Yogho! Yogho! en Choco! Choco! om te voldoen aan de voorwaarden van de Europese Commissie voor de fusie. Aan het eidne van het jaar kondigde het zuivelconcern een grote reorganisatie aan.

Door de economische recessie was er in 2009 verder een beperkt aantal bedrijfsovernames. Uniq verkocht Johma en Vandemoortele deed Alpro van de hand. Ouwehand ging failliet en maakte onder de vlag van Parlevliet & Van der Plas een doorstart. Verpakkingsbedrijf Suppack, opgezet om personeelsleden van de gesloten Unilever-fabriek in Loosdrecht aan het werk te houden, redde het niet en moest de deuren sluiten.

De strijd tussen fabrikanten en retailers laaide weer op. Enerzijds ging het om geschillen over prijzen en anderzijds om conflicten over vermeende namaak.

Product & ontwikkeling

Innovaties Anuga
Op de voedingsmiddelenbeurs Anuga werden ondanks de recessie veel nieuwe producten gepresenteerd. Zo was de heetste cola ter wereld te proeven en werden vegetarische kip- en lamscouscous, theedrank met tapiocaparels en vele andere innovaties gepresenteerd.

Ook in 2009 besteedden fabrikanten veel aandacht aan herformulering van producten om ze gezonder te maken. Zo ontdekte Topinstituut Food & Nutrition een methode voor natriumreductie door het zout in het product anders te verdelen. Vion past dat principe al toe. Unilever bracht Becel-brood op de markt met veertig procent minder zout. Hak haalde een kwart van het zout uit de conserven.

Zie ook:
Dossier zout

Innovaties Fi Europe
In november stonden op de ingrediëntenbeurs Fi Europe in Frankfurt tal van leveranciers en fabrikanten met nieuwe producten, zoals de prijswinnende innovatie N-Dulge, maar ook talloze Nederlandse innovaties, waaronder de stabiele Marinol Omega-3 emulsie. Clean label, gezonder en verrijkt waren hier de toverwoorden, maar dan wel met behoud van smaak en textuur en dan liefst óók nog duurzaam en betaalbaar. 

Voedingsvezels
Fabrikanten dienen er rekening mee te houden dat ze voor voedingsvezels 2 kcal per gram vezel moeten rekenen. Op het NVVL- en FNLI-symposium kregen fabrikanten de boodschap mee om lekkere vezelrijke producten te ontwikkelen en producten met resistant starch. Overigens werd de generieke gezondheidsclaim over het effect van voedingsvezels op behoud van normale bloedcholesterolwaarden door EFSA afgekeurd.

Zie ook:
Dossier voedingsvezel

IJzer
De VWA werd in oktober overspoeld met telefoontjes van verontruste consumenten over ijzer in Special K-cornflakes van Kelloggs. In het tv-programma Keuringsdienst van Waarde werd beweerd dat het ijzergehalte van Kellogg's Special K-cornflakes gelijk is aan dat van een spijker. Consumenten maakten zich onder meer zorgen over het gebruik van cornflakes tijdens de zwangerschap. Volgens Tiny van Boekel, hoogleraar agrotechnologie en voedingswetenschappen aan de Wageningen UR heeft het toevoegen van ijzerpoeder geen zin omdat dat vrijwel niet opgenomen wordt door het lichaam. Alleen ijzer in zoutvorm wordt volgens hem door het lichaam opgenomen.

Voedselveiligheid & kwaliteit

In januari haalde Lärabar haalt snackrepen met de smaak 'Peanut Butter Cookie' terug, omdat de pindakaas die in de repen zit, salmonella kon bevatten. Daarmee was de enorme pinda-affaire in de VS (die zou worden gevolgd door een reeks recalls van met salmonella verontreinigde pistache-nootjes) ook overgeslagen naar Nederland.

Go-Tan deed in februari een recall van glutenvrije sojasaus. Die kon het kankerverwekkende 3-MCPD bevatten.Het product werd ook in andere landen teruggehaald.

4-MBP
Dezelfde maand was er ophef over 4-methylbenzofenon (4-MBP) in ontbijtgranen van Lidl. De stof was gemigreerd uit de glanslaag die over de inkt van de verpakking gaat. Die verpakking was afkomstig uit Nederland. De producten werden in diverse landen teruggehaald. Unilever haalde begin maart om dezelfde reden taco's terug.

Campina België riep in mei kunststof flessen met melk terug omdat ze mogelijk sporen van de stof benzofenon bevatten. Die terughaalactie van melkflessen breidde verder uit.

Begin maart had EFSA gesteld dat 4-MBP in uitzonderlijke gevallen schadelijk kan zijn voor kinderen. Een week later stelde de Europese Commissie een limiet vast voor de stof. Medio juni concludeerde de Commissie echter dat 4-MBP geen risico oplevert voor de volksgezondheid mits er een goede barrière wordt gebruikt die voorkomt dat de stof in contact komt met het product.

Melamine
Ook melamine dook weer op in levensmiddelen. Albert Heijn haalde Oriëntaalse mix van Euroshopper terug vanwege melamine. Vreemd genoeg bevatte de coating van het product geen melkpoeder. Ook een importeur van pindakoeken moest vanwege melamine producten terughalen.

Medio maart haalde Super de Boer kroepoek van het huismerk terug. De kroepoek had een geur- en smaakafwijking, veroorzaakt door het bakproces in de olie.

Een maand later deed C1000 een recall van appelflappen met stukjes koperdraad. Die zouden bij een toeleverancier in het beslag zijn gekomen.

Solo Italia haalde in april een partij gorgonzola uit de handel bij een groot aantal supermarktketens, omdat de kaas mogelijk te veel listeria bevatte.

Philips riep eveneens in april wereldwijd een paar miljoen Senseo-apparaten terug omdat de apparaten door kalkafzetting uit elkaar konden knallen. Later bleek dat Philips al bijna een jaar van het euvel op de hoogte was. Senseo kreeg veel minder apparaten terug dan verwacht.

In april stonden ook twee toeleveranciers van De Bijenkorf tegenover elkaar in een kort geding. Het conflict ging over de betaling van de schade die De Bijenkorf had geleden doordat stoffen uit de verpakking in chocoladeletters terecht waren gekomen.

Albert Heijn haalde begin juli alle seasoning mix voor guacamole-dip (20 gram) van het eigen merk uit de winkelschappen vanwege een tekstuele fout op de verpakking. Er stond namelijk dat de kruidenmix moet worden aangemaakt met 250 milliliter water. Dit moest echter 50 milliliter zijn.

In juli schreef het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel een brief aan minister Ab Klink omdat de retailers zich zorgen over de strengere normen voor Salmonella in kippenvlees. Vanaf 2011 mag er geen Salmonella meer in kip zitten. Supers verwachten daardoor meer recalls en een deuk in het imago van kip en waardoor de consumptie zal dalen.

Lay's haalde in augustus Bolognese chips terug omdat er harde stukjes in konden zitten.

C1000 deed een maand later hetzelfde met stroopwafels vanwege een geur- en smaakafwijking.

Medio oktober haalde Bloem Natuurprodukten Winschoten BV calciumpillen onder de naam PhytoCal Balans terug omdat er een te hoge concentratie vitamine D in zat.

Spar haalde eind oktober een partij Gelderse rookworsten terug omdat de vacuüm binnenverpakking lek kon zijn. 'Er is iets misgegaan bij de verpakkingsmachine van de leverancier', zei Spar-directeur Sjaak Kranendonk.

Pepsico haalde in december een batch Quaker Cruesli Appel en Rozijn uit de handel. Consumenten hadden in enkele verpakkingen stukjes ijzerdraad aangetroffen.

Zie ook:
Dossier recalls 

Voeding & gezondheid

Dat antioxidanten bij hoge doses schadelijk zijn, was al langer bekend. Wetenschappers van Harvard toonden aan hoe het komt dat antioxidanten de overleving van kankercellen bevorderen. Ze kweekten in het lab kankercellen en ontdekten dat kankercellen die eigenlijk ten dode waren opgeschreven vanwege gebrek aan energie, in leven werden gehouden door de aanwezigheid van antioxidanten.

In wetenschappelijke hoek wordt gesteld dat verzadigde vetzuren uit melk níet allemaal ongezond zijn. 

Marketing & sales

Strijd fabrikant-super
De onenigheid tussen voedingsmiddelenproducenten en retailers laaide in 2009 weer op. Diverse keren grepen consumenten mis, omdat fabrikant en supermarkt het niet eens konden worden over de prijs. Superunie boycotte daarom Douwe Egberts.

Het Belgische supermarktconcern Delhaize weerde vanaf februari ongeveer vijftig Unilever-producten uit zijn winkels. 'Spijtig genoeg tijdelijk uit de rekken bij Delhaize. Gelukkig wel volop in de rekken bij de andere supermarkten', schreef Unilever daarop in advertenties. Delhaize-ondernemers klaagden daarop Unilever aan. Begin maart sloten beide partijen een overeenkomst.

Ook in andere conflicten werden advertenties ingezet in de strijd om de sympathie van de consument. Dat deed Vrumona in het geschil met Albert Heijn dat tot in augustus duurde en ook Cono dat de helft van de Beemsterkaas uit de schappen van Superunie-retailers zag verdwijnen.

Er was nog een andere overeenkomst tussen de conflicten; de partijen kwamen uiteindelijk tot een akkoord waar ze verder niets over kwijt wilden en alles werd met de mantel der liefde bedekt. In het geschil van Beemsterkaas bestaat overigens de indruk dat de kaasfabrikant aan het langste eind heeft getrokken.

Namaak
Meest in het oog sprong het proces dat De Zuivelhoeve aanspande tegen Lidl vanwege de doorzichtige emmertjes yoghurt met een laag vruchten onderin. De Zuivelhoeve won wat Lidl op een schadeclaim kwam te staan.

Aan het einde van het jaar won Westland Kaasspecialiteiten twee juridische procedures over namaak Old Amsterdam. In het eerste geval kreeg Westland een onkostenvergoeding van 25 duizend euro van een bedrijf dat kaas met een zwarte korst op de markt bracht. In het tweede geval ging het om 'Oud Amsterdam' en 'Oude Amsterdam' dat door een marktkoopman werd verkocht.

Van een andere orde was het conflict tussen Heineken en de Zwitserse club die bier produceert onder de naam Keineken. Heineken kon niet lachen om Keineken. Een rechtbank in Zwitserland liet beslag leggen op ruim 1200 flessen Keineken-bier.

Ook dit jaar waren er diverse geschillen over het namaken van producten. Er worden zelfs zo vaak producten gekopieerd dat de deze zomer opgerichte De Merkbrigade zelfs een online verkiezing wil organiseren voor het best lijkende namaakproduct.

'De Merkbrigade vecht voor originaliteit, creativiteit en innovatie en tegen misleiding. Niet alleen in voeding, maar op dit moment is de pijn in kruidenierswaren het ergste. Daar willen we als eerste mee aan de slag', zei oprichtster en brandconsultant Willy de Graaff daarover in Elsevier Voedingsmiddelen Industrie.

Generieke gezondheidsclaims
In 2009 kwam er duidelijkheid over het eerste deel van de ruim 4000 generieke gezondheidsclaims. Bijna driekwart van de stemmers op de evmi-poll sprak begin van het jaar de verwachting uit dat veel gezondheidsclaims van de verpakking verdwijnen of moeten worden afgezwakt.

De eerste lichting opinies van het NDA-panel van EFSA leek dat in het najaar te bevestigen. Toen werd tweederde van de gezondheidsclaims afgekeurd. De claim over het effect van voedingsvezels op handhaving van de normale bloedcholesterolniveaus haalde het niet en een deel van de gezondheidsclaims over meervoudig onverzadigde vetzuren evenmin.

De voedingsprofielen zijn nog steeds niet verschenen. De conceptversie stemde de sector echter niet vrolijk. Zo schreef de FNLI minister Klink begin 2009 een brief waarin werd gesteld dat innovatie in de foodsector de nek wordt omgedraaid. Ook de zuivelsector was negatief over de voorstellen.

In de loop van het jaar liepen diverse mensen uit bedrijfsleven en wetenschap al vooruit op het grote aandeel verwachte afwijzingen. Wim Saris, hoogleraar human nutrition aan Universiteit Maastricht en corporate scientist van DSM, pleitte er tijdens een congres in februari voor om producten met een gezondheidsclaim de kans te geven zich te bewijzen, net als in de VS. Op die manier wordt het kind niet met het badwater weggegooid. 

Science Director Julian Stowell van Danisco noemde op dezelfde bijeenkomst het toewijzen van de artikel 13-gezondheidsclaims 'de grootste loterij ooit'.

Zie ook:
Dossier voedings- en gezondheidsclaims 

Dannon
Een opmerkelijke schikking was er in de VS. Danone-dochter Dannon trof met een groep consumenten een schikking van 24 miljoen euro. In een 'class action' hadden consumenten geld teruggeëist van Dannon omdat er geen bewijs zou zijn dat de producten goed zijn voor de gezondheid. Dannon stelde dat de gezondheidsclaims wél terecht zijn, maar koos er toch voor de dure schikking te aanvaarden. Slappe knieën vond de meerderheid van de stemmers op de evmi-stelling.

Red Bull
De cola van Red Bull raakte in 2009 in opspraak. In mei verboden de autoriteiten van de Duitse deelstaat Hessen de cola omdat die sporen van cocaïne bleek te bevatten. Later breidde de affaire zich uit. Retailer Rewe stopte in 6 Duitse deelstaten met de verkoop en ook Taiwan, Hongkong en Jordanië deden de cola in de ban. Of de affaire het merk geschaad heeft, of dat Red Bull er juist van heeft geprofiteerd, is nog de vraag.

Adez
Unilever kondigde aan per 2010 te stoppen met de sojadrank met fruit Adez. De Nederlandse consument bleek niet overtuigd van de gezondheidsvoordelen van soja.

Mensen & bedrijven

FrieslandCampina
FrieslandCampina, dat eind januari het nieuwe logo onthulde, was in 2009 druk met de afwikkeling van de voorwaarden die de Europese Commissie in december 2008 stelde aan de fusie tussen Friesland Foods en Campina. Het concern moest twee productielocaties afstoten evenals enkele merken. Het bedrijf slaagde daar in.

FrieslandCampina en Arla Foods kwamen in maart tot een overeenkomst voor de overname van Friesland Foods Fresh Nijkerk. De overname omvat de dagverse zuivelactiviteiten, de gebouwen en machines en de merken Breaker, Milk&Fruit en Kwarkyoghurt.

Voor het gebruik van het merk Friesche Vlag is een licentieovereenkomst voor 10 jaar afgesloten voor dagverse zuivel in Nederland. Ook het merk Melkunie (van het voormalige Campina) maakt deel uit van de overeenkomst. De Europese Commissie gaf in mei toestemming voor de overname.

Yogho! Yogho!
Eind juni was er een akkoord tussen FrieslandCampina en de Belgische zuivelonderneming Inza over de verkoop van de merken Yogho! Yogho! en Choco! Choco! in de Europese Unie.

FrieslandCampina mag de vermarkting van de houdbare yoghurt- en chocoladedranken buiten de Benelux nog gewoon blijven voortzetten. In de EU, uitgezonderd de Benelux, krijgt FrieslandCampina daarvoor licentie van de nieuwe eigenaar Inza. Begin november keurde de Europese Commissie de verkoop van Yogho! Yogho! en Choco! Choco! goed.

Bleskensgraaf
Tot slot maakte de zuivelaar op 1 oktober bekend in de coöperatieve melkleveranciersvereniging DeltaMilk een koper voor de kaasfabriek in Bleskensgraaf gevonden te hebben. De Europese Commissie verleende begin december goedkeuring aan de overname.

De voorgenomen verkoop omvat de fabriek in Bleskensgraaf, inclusief productielijnen, land, gebouwen, machines en recepturen. De ongeveer vijftig medewerkers gaan mee naar DeltaMilk.

Reorganisaties
FrieslandCampina voerde tevens enkele reorganisaties uit om de efficiency te vergroten, onder meer vanwege overlappende activiteiten in de fabrieken van beide fusiepartners. In mei werd de sluiting van de Campina-fabriek in Oud-Gastel aangekondigd waar room, ijsmix, koffiemelk en roomkaas gemaakt worden. De productie wordt verplaatst naar Leeuwarden, Nuenen en Lummen en Aalter in België. Met de sluiting, per juni 2010, verdwijnen 105 arbeidsplaatsen.

Ook kondigde het bedrijf eind juni de sluiting aan van Polderland Zuivel, voorheen van Campina, in Oldenzaal. De activiteiten worden samengevoegd met die van Friesland Foods Professional in Nuenen. Op beide locaties verdwenen banen.

Bovendien gingen 43 arbeidsplaatsen bij FrieslandCampina verloren bij vooral de orderontvangst, orderpicking en afhandeling van de retouremballage. Dat hing samen met het meer centraal uitleveren van dagverse zuivel aan supermarkten. Sinds september levert de locatie in Rotterdam uitsluitend aan distributiecentra. Vanuit Eindhoven worden zowel winkels als distributiecentra beleverd.

Als uitvloeisel van de fusie gaan begin 2011 bovendien zo'n 250 voormalig Friesland Foods-medewerkers op het gebied van marketing-, sales- en logistiek, die in 2008 van Ede naar Veenendaal verhuisden, naar het hoofdkantoor in Amersfoort.

624 arbeidsplaatsen
De ingrijpendste reorganisatie werd in december aangekondigd. Dit betrof een grote internationale reorganisatie, waarbij zes locaties in Nederland, België en Duitsland sluiten en diverse activiteiten verplaatst worden. Hierdoor gaan 942 banen verloren en komen er 318 nieuwe bij. Per saldo vervallen er 624 arbeidsplaatsen. Doel van de reorganisatie is om de kosten verder te verlagen door schaalvergroting en efficiëncyverbetering.

Ontslagen Kraft/Lu
Ook Kraft Foods kondigde een reorganisatie aan, bijna twee jaar na de overname van LU. De Nederlandse activiteiten van Kraft en LU worden samengevoegd. Dat gaat ten koste van 19 banen. In België verdwijnen zo'n door integratie van de bedrijven 75 arbeidsplaatsen.

Boete
Frisdrankproducent Refresco kreeg in augustus een boete opgelegd van 468.000 euro omdat het bedrijf in de aanloop naar een overname verkeerde en onvolledige informatie aan de NMa zou hebben verstrekt verstrekt.

Wessanen
Wessanen haalde in 20098 veelvuldig de publiciteit door het afstoten van activiteiten, door mogelijke fraude in de VS én door perikelen rond het terugtreden van topman Ad Veenhof in februari.

Volgens het bestuur was hij 'dominant en oncollegiaal'. Verder bemoeide Veenhof zich op een onjuiste manier met de financiën. De aandeelhouders stemden in met het ontslag van Veenhof, waarna Wessanen aankondigde de vertrekregeling onder de rechter te brengen.

Wessanen zette in februari het Amerikaanse drankenbedrijf American Beverage Company (ABC) in de etalage om zich te kunnen concentreren op Europa. In april werd bekend dat het bedrijf het afstoten van alle Amerikaanse activiteiten wil onderzoeken, maar twee maanden later ontkende Wessanen dat gesprekken werden gevoerd over de verkoop van Tree of Life, de Noord-Amerikaanse distributietak.

In juni bleek dat er mogelijk sprake was van fraude bij ABC. Daardoor stond het eigen vermogen van Wessanen per eind 2008 15 miljoen euro te hoog in de boeken.

Wessanen-dochter Beckers gaat de kantoren in Utrecht en Leuven samenvoegen tot één hoofdkantoor in Breda, het voormalige kantoor van Lego. Dubbele functies worden geschrapt. Hoeveel banen gaan verdwijnen is nog niet bekend.

Het bedrijf zette eind oktober ook het Duitse Karl Kemper en Italiaanse Righi in de etalage. Enkele dagen later bleek er al een koper te zijn gevonden voor Karl Kemper.

Bedrijfsongevallen
Ook in 2009 waren er diverse bedrijfsongevallen bij voedingsmiddelenbedrijven. In januari kwam een medewerker van GTI West Industrie om bij werkzaamheden bij Meneba, toen het dak instortte.

Dezelfde maand raakten bij FrieslandCampina in Leeuwarden twee monteurs gewond. Ze raakten bekneld in een machinetoren.

Negen werknemers van eendenslachterij VSE in Harderwijk werden in februari een nacht ter observatie opgenomen in het ziekenhuis Ze waren onwel geworden door het inademen van chloordamp nadat twee schoonmaakmiddelen met elkaar in aanraking waren gekomen.

In mei brandde de koekjesfabriek af van De Ruiter's Bakkerij in het Zuid-Hollandse Ooltgensplaat. Een maand later ging in Sint-Maartensdijk ook notenverwerkend bedrijf Katjang Pedis in vlammen op.

Bij het Food Center in Amsterdam raakte is juni een man ernstig gewond geraakt bij een ongeval. Hij raakte bekneld tussen een vrachtwagen en een laadplatform.

In november was er ook bij de kaasfabriek van FrieslandCampina in Dronrijp een ongeval met een vrachtwagen. Die lekte namelijk een wolk salpeterzuur die naar het dorp afdreef. Het salpeterzuur wordt in de fabriek gebruikt om machines en leidingen te reinigen. De oorzaak bleek een lekkende slang.

Awards
Avebe won samen met DSM de Food Valley Award voor de vetvervanger op basis van aardappelzetmeel Etenia. Productontwikkelaar van Avebe David Tomasoa zag dat als erkenning voor 12 jaar werk.

Mona werd tijdens de FNLI-jaarvergadering gekozen tot Merk van het Jaar 2009. De FNLI kreeg op haar jaarvergadering onverwacht zelf ook een award uitgereikt. Die van 'De Vette Verleider 2009', voor het feit dat fabrikanten nog steeds reclame maken voor kinderen onder de twaalf jaar. De uitreiking was een ludieke actie van de Hartstichting, die niet helemaal uit de verf kwam.

Maqs Food en VanDrie Group zijn als eerste geëindigd in de Vers Top 100 voor het Beter Leven kalfsvlees, dat is te bereiden in de magnetron.

De wijn Vina Esmeralda Flow.er van Torres werd op de horecabeurs Horecava gekozen tot beste foodinnovatie. De wijn zit in frisgroene flesjes met een roosvormige drinktuit, gevuld met witte wijn met een bloemig aroma.